İstanbul’da Sokak Hayvanları Üzerindeki Baskı Politikaları Yeniden Tartışılıyor
Kamuoyundaki “ötanazi” konusunun gölgesinde, 30 Temmuz 2024’te Meclis’ten geçen Hayvanları Koruma Kanunu ile sokak hayvanlarına yönelik baskılar gün geçtikçe artıyor. İstanbul Valiliği’nin aldığı “sahipsiz” sokak hayvanlarının toplatılması kararının ardından tartışmalar yeniden alevlendi. Bilgi Üniversitesi Hayvanât-Hayvan Tarihi Ağı, sokak hayvanlarının toplumda nasıl bir yer tuttuğunu geçmişten günümüze analiz etti ve hayvanların yaşam mücadelesinin, “alt tabaka” olarak görülen toplumsal sınıfların kentlerde var olma çabasıyla paralellik taşıdığını ortaya koydu.
Tarihin çeşitli dönemlerinde hayvanların farklı bahanelerle katledildiğine dikkat çeken Hayvan Tarihi Ağı, İttihatçıların mevcut kentsel yapıyı temizlemek için sokak hayvanlarını hedef aldığını belirtti. Yapılan açıklamalara göre, sokak köpekleri sadece rahatsızlık kaynağı olarak değil, aynı zamanda medeniyetsizlik ve düzensizlik sembolü olarak görülüyordu. Hayvan Tarihi Ağı’nın açıklamasında, “Modern insan düzeni, 19. yüzyıldan itibaren sömürebildiği hayvanları çoğaltırken, sömüremediklerini katletmeyi tercih etti” ifadesi yer aldı.
Osmanlı döneminde safkan hayvanların elit toplumsal yapıyla olan ilişkisine de değinildi. Hayvan Tarihi Ağı üyeleri, Osmanlı’da cins hayvanların statü göstergesi haline geldiğini, özellikle Abdülhamid döneminde Avrupa’dan edinilen safkan köpeklerin Osmanlı elitleri arasında popülarite kazandığını vurguladı. Bu bağlamda, Hayvanât-Hayvan Tarihi Ağı, tarih yazımında hayvanları özneler olarak dahil etme hedefine sahip bir araştırma grubu olarak 2023 yılında kuruldu.
İstanbul Valiliği’nin son açıklaması, “sahipsiz hayvanların” okulların açılmasına kısa süre kala toplatılması gerektiği yönündedir ve bu durum, halkın çeşitli alanlarda yaşadığı şikayetlerin artmasıyla birlikte gündeme geldi. Hayvan Tarihi Ağı, sokak köpeklerinin tarihsel olarak insan hayatının bir parçası olduğunu ve şehir temizliğine dolaylı olarak katkıda bulunduklarının altını çizdi.
“Sömürebildiklerini Çoğaltıyorsun, Sömüremediklerini Katlediyorsun”
Geçmişte yaşanan “Hayırsızada Sürgünü” gibi olayların takibi, sokak hayvanlarına yönelik müdahalelerin tarihsel bir süreklilik arz ettiğini gösteriyor. İttihat ve Terakki’nin bu durumu bir modernleşme süreci olarak değerlendirmesi ve köpekleri hedef alması, modern insanın şehir tahayyülleri ile marjinalleşmiş gruplar arasındaki kutuplaşmayı gözler önüne seriyor.
Hayvanlara yönelik bu tür bir tutumun altında yatan nedenler de tartışılmakta. Hayvan Tarihi Ağı üyelerine göre, hayvanların varoluşları sıklıkla insanın çıkarlarına göre şekillendirilirken, bunun yanı sıra hayvanların yaşam mücadelesinin de göz ardı edilmemesi gerektiği ifade ediliyor. Sokak hayvanlarının hayatlarını koruma perspektifinin yanı sıra, toplumların daha kapsayıcı hale gelmesine yönelik çalışmalara ihtiyaç duyuluyor.
Son olarak, günümüz iktidar politikalarının köpekleri tehlike olarak tanımlarken sunduğu verilerin yetersizliği, hayvanların yaşam haklarının daha fazla konuşulması gerektiğine işaret ediyor. Hayvan hakları savunucuları, sokak hayvanlarının yaşam koşullarını iyileştirmek ve onların yanı sıra tüm canlıların yaşamını önemseyen bir anlayışla kamu otoritesinin yeni politikalar geliştirmesi gerektiğini belirtmektedirler.
