Türkiye’de Sokak Köpeklerine İlişkin Ötanazi Düzenlemesi Anayasa Mahkemesi’nden Geçti
Türkiye’de tartışmalı bir konu olan sokak köpeklerine yönelik ötanazi uygulamasını içeren 7527 sayılı Kanun’a ilişkin Anayasa Mahkemesi’nin gerekçeli kararı açıkladı. Mahkeme, çoğunlukla düzenlemenin Anayasa’ya uygun olduğunu belirtti. Ancak üyeler Engin Yıldırım ve Kenan Yaşar, resmi karşı oylarında bu karara itiraz ederek hem anayasal hem de etik açıdan sorunlar taşıdığını vurguladı.
Yıldırım, Mahkeme’nin hayvanları yalnızca insan çıkarları üzerinden değerlendirmesinin yanı sıra çevre hakkını daralttığını hatırlatarak Anayasa’nın 56. maddesinin koruma kapsamının “insan merkezli” bir bakış açısıyla sınırlı kaldığını savundu. “Hayvanların yaşamı, vatandaşlar için önemli bir değer değil, doğrudan anayasal olarak korunması gereken bir varlıktır” dedi.
Yıldırım, Anayasa’nın 2. maddesindeki hukuk devleti ilkesinin ekolojik adalet anlayışıyla yorumlanması gerektiğini söyledi. Devletin yalnızca insanları değil, “korunmaya muhtaç tüm varlıkları” gözetmesi gerektiğinin altını çizdi.
Karşı oy yazısında, sokak hayvanlarına yönelik ötanazi uygulamasının “bilimsel, somut ve ölçülebilir” kriterlerle belirlenmesi gerektiğine dikkat çeken Yıldırım, “Belirsiz sağlık ve kamu düzeni gerekçeleriyle geniş bir ötanazi yetkisi tanınamaz. Bu, demokratik toplum düzenine aykırı bir müdahaledir” ifadelerini kullandı.
Kenan Yaşar ise çoğunluk kararını insan merkezci bir bakış açısıyla değerlendirdi. “Çevre hakkının yalnızca insanları koruyarak yorumlanması yanlıştır. Hayvanlar bu hakkın asli unsurlarıdır” dedi. Yaşar, Ekvador, Kolombiya, Hindistan, Pakistan ve Brezilya gibi örneklerde hayvanların hukuk süjesi olarak kabul edilmesinin çağdaş bir eğilim olduğunu belirtti ve Anayasa Mahkemesi’nin bu alandaki gelişmelerin gerisinde kaldığını ifade etti.
Yaşar, tarihi bir olaya atıfta bulunarak, 1910 yılında 80.000 sokak köpeğinin Sivriada’ya sürgün edilmesinin kamu vicdanında derin yaralar açtığını hatırlattı. Bu tür uygulamalara karşı toplumsal bir duyarlılığın geliştiğine dikkat çekti.
Her iki karşı oy yazısında da öne çıkan eleştiriler şöyle özetlenebilir:
- Hayvanların korunması sadece insan yararına indirgenemez.
- Çevre hakkı, ekosistemin tüm bileşenlerini kapsayan bütüncül bir hak olarak görülmelidir.
- Ötanazi zorunlu haller ve bilimsel kriterlerle sınırlandırılmalıdır.
- Genel belirsiz riskler üzerinden hayvanların yaşam hakkına müdahale edilemez.
- Anayasa, hayvanların bağımsız birer varlık olarak korunmasını gerektirmektedir.
