Türkiye’deki Başıboş Köpek Sorunu: Yeni Yasal Düzenlemeler ve Zorluklar
Türkiye’deki başıboş köpek sayısının 6-10 milyon arasında olduğu düşünülüyor. Ancak, bu duruma rağmen, 1111 belediyeden yalnızca 273’ünün barınak kapasitesi mevcut ve bu kapasitenin 89 bin 451 ile 105 bin arasında olduğu belirtiliyor.
Son dönemlerde, insan sağlığını tehdit eden olayların artış göstermesiyle birlikte, 2024’te Hayvanları Koruma Kanunu’nda önemli değişiklikler yapıldı. Daha önceki uygulama olan “yakala-kısırlaştır-geri bırak” yöntemi, başıboş köpek sayısındaki artışa çözüm getiremediği gerekçesiyle sona erdirildi.
Yapılan yeni düzenlemeyle birlikte, belediyelere sokaktaki köpekleri toplama, bakanlık veri sistemine kaydetme ve rehabilitasyon sürecinden sonra hayvanları sahiplendirilene kadar bakımevlerinde barındırma yükümlülüğü getirildi. Belediyelere bu yükümlülükleri yerine getirmeleri için 2028 yılına kadar süre tanındı. Ancak yeterli kaynak ayırmayan veya kaynakları amaç dışı kullanan belediye yetkilileri için 6 aydan 2 yıla kadar hapis cezası uygulanması öngörülüyor.
Bu cezaların caydırıcı olacağı iddiaları ise sorgulanıyor. Yükümlülüklerin ihmal edilmesine değil, kaynak ayırma şartlarının ihlaline yönelik bir cezalandırma söz konusu olduğundan, uygulamada beklenen etkiyi yaratma potansiyelinin düşük olduğu belirtiliyor. Örneğin, on bin kapasiteli bir barınak kurması gereken bir belediye, sadece bin kapasiteli bir barınak kurarsa, bu cezai yaptırıma tabi olmayacak.
Yerel Yönetimlerin Rolü ve Şeffaflık
Başıboş köpekler ve barınak sayıları arasındaki büyük orantısızlık, yasaların etkili bir çözüm oluşturmasını engelliyor. Yerel yönetimlerin, bu konuda attıkları adımların ve uygulanan prosedürlerin kamuoyu ile paylaşılması gerektiği vurgulanıyor.
Sokaklardaki köpeklerin sayısının artması, özellikle çocukların güvenliği açısından endişe verici bir durum oluşturuyor. Bir çift köpeğin 6 yıl içinde 67 bin yavruya ulaşabileceği gerçeği, sorunun aciliyetini gözler önüne seriyor.
Uluslararası Normlar ve AİHM Yargılamaları
Türkiye’nin taraf olduğu Evcil Hayvanların Korunmasına Dair Avrupa Sözleşmesi’nin 12’nci maddesi, başıboş hayvan sayısının sorun oluşturması durumunda devletlere önemli yetkiler tanıyor. AİHM de devletlerin kendi vatandaşlarının yaşam hakkını korumakla yükümlü olduğunu vurguluyor.
Avrupa’daki Uygulamalar ve Türkiye’nin Durumu
Mevcut yasal düzenlemelerde belirli türdeki köpeklere ötanazi uygulanabilmesi mümkün. Ancak, Türkiye’de bu tartışmalar yeterince aydınlatılamıyor. Ülke, bu tür sorunları geçmişte etkili bir şekilde çözen Avrupa ülkeleri örneklerinden faydalanarak, yasal düzenlemelerini güçlendirebilir.
Hollanda örneği, başıboş köpek sorununu köklü bir şekilde ortadan kaldırmış durumda. Diğer Avrupa ülkeleriyle karşılaştırıldığında, Türkiye’nin benzer bir başarıyı sağlaması için yürürlükteki düzenlemeleri gözden geçirmesi ve yaygın ihtiyaçlara cevap vermesi gerekiyor.
Sonuç
Türkiye’de başıboş köpekler sorununun çözümü, sadece yasaların çıkarılmasıyla sınırlı kalmamalıdır. Bu problemi köklü bir şekilde ele alacak, uluslararası normlara uygun şekilde stratejiler geliştirilmesi ve “acı reçete” yöntemlerinin bilimsel bir çerçevede tartışılması şarttır.
